هركسي كه به نحوي در اموال متوفي حق دارد و به اصطلاح ذينفع است مي تواند از شورا حل اختلاف درخواست انحصار وراثت نمايد خواه وراث او خواه موصي له (كسي كه به نفع او وصيت شده است) خواه طلبكاران وي.
اولين مرحله براي گرفتن گواهي انحصار وراثت رجوع به شورا حل اختلاف و گرفتن فرم مخصوص انحصار وراثت است بايد مشخصات كامل وراث و نسبتشان با متوفي در فرم نوشته شود. اگر شخص نام چند تن از وراث را از قلم بياندازد آنها مي توانند به جرم كلاهبرداري از وي شكايت كنند.
در مرحله بعد بايد اين فرم به همراه اصل و كپي شناسنامه متوفي و كپي كارت ملي وراث او و رسيد مالياتي، براي تهيه استشهاديه به دفتر اسناد رسمي تحويل داده شود.
استشهاديه در دفتر اسناد رسمي تنظيم مي شود به اين صورت كه وراث برگه را امضا مي كنند و دو شاهد هم حاضر شده و اين برگه را امضا مي كنند و شهادت مي دهند كه اين افراد وراث شخصي هستند كه در فلان تاريخ فوت شده است.
از آن طرف وراث متوفي از زمان فوت 6 ماه فرصت دارند كه اظهارنامه مالياتي را تهيه كنند اين اظهارنامه شامل ليستي از اموال ميت، بهاي اموال در زمان فوت او، مطالبات و بدهي هاي متوفي است بعد از تهيه و پرداخت ماليات اموال متوفي بايد رسيد دريافت كنند.
در نهايت بايد اين مدارك يعني رسيد مالياتي، فرم مخصوص انحصار وراثت، گواهي فوت، كپي برابر اصل شناسنامه متوفي و وراث او، كپي برابر اصل سند ازدواج او به همراه دادخواست صدور گواهي حصر وراثت به شورا حل اختلاف تحويل داده شود تا گواهي حصر وراثت صادر شود.
بعد از طي مراحل بالا شورا حل اختلاف اطلاعيه حصر وراثت را با هزينه متقاضي يكبار در رونامه كثيرالانتشار يا محلي منتشر مي كند و اگر متوفي در روستا بود اين آگهي يكبار در معابر و اماكن عمومي روستا نصب مي شود و پس از يك ماه از نشر آگهي اگر نسبت به اين موضوع كسي اعتراضي نكند يا وارث جديد پيدا نشود شورا بدون تشكيل جلسه رسيدگي، گواهي انحصار وراثت را صادر مي كند. در اين گواهي ذكر مي شد كه ورثه چه كساني هستند سهم الارثشان چه مقدار است و چه نسبتي با متوفي دارند. ولي اگر كسي اعتراضي كند شورا براي رسيدگي به اعتراض جلسه تشكيل مي دهد و حكم صادر مي كند كه اين حكم قابل تجديدنظرخواهي بوده و مرجع تجديد نظر خواهي از آرا شورا دادگاه عمومي است.
از زمان نشر آگهي تا 3 ماه فرصت براي تحويل وصيت نامه متوفي وجود دارد و بعد از 3 ماه اگر وصيت نامه تحويل داده شود فاقد اعتبار است.
اگر متوفي وارثي داشته باشد كه هنوز به دنيا نيامده است تا زمان تولد او گواهي انحصار وراثت صادر نمي شود.
زن نيز كه در گذشته از اموال غير منقول (زمين و خانه) ارث نمي برد امروزه با تغيير قانون مدني از تمامي اموال ارث مي برد.
اگر دارايي متوفي كمتر از يك ميليون تومان باشد شورا حل اختلاف بدون تشكيل جلسه يا انتشار آگهي گواهي انحصار وراثت را صادر مي كند.
بعد از صدور گواهي انحصار وراثت، وراث در اموال متوفي به صورت مشاع شريك مي شوند و براي تصميم گيري در مورد اموال بايد همگي نظر دهند و براي گرفتن مطالبات متوفي مي توانند گواهي انحصار وراثت را نشان دهند مثلا بانك با ديدن اين گواهي اجازه برداشت از حساب متوفي را ميدهد. همچنين با ارائه اين گواهي به اداره ثبت املاك وراث اموال متوفي را به نام خود مي كنند. به علت مالكيت مشاع، براي انجام اين كارها همه وراث بايد حاضر شوند يا همه يك وكالت رسمي به شخصي از بين خودشان يا ديگري دهند.
اعتراض به گواهي حصر وراثت
- دادستان يا رييس حوزه قضايي: اگر متوفي ورثه محجور يا غايبي داشته باشد كه امين براي آنان مشخص نشده است تا تعيين امين مسئوليت اينان با دادستان است و او به نمايندگي از آنها مي تواند اعتراض كند. جاي ديگري كه براي دادستان حق اعتراض وجود دارد زماني است كه متوفي بلا وارث است ولي اشخاصي درخواست انحصار وراثت كرده اند.
- وراث يا ساير اشخاص ذي نفع: اگر مثلا نام يكي از وراث يا طلبكاران يا موصي له (كسي كه براي او وصيت شده است) در گواهي حصر وراثت نوشته نشده باشد آنها مي توانند اعتراض كنند.
مقاله ای درباره طلاق و فرآیند آن، طلاق توافقی یا یکجانبه؟ کدامیک بهتر است؟