شرایط و نحوه تحت پوشش قرار گرفتن بهزیستی و کمیته امداد
مقدمه
در ایران دو نهاد مهم حمایتی، یعنی سازمان بهزیستی کشور و کمیته امداد امام خمینی(ره)، بخش مهمی از حمایتهای اجتماعی، معیشتی، توانبخشی و توانمندسازی افراد و خانوادههای نیازمند را بر عهده دارند.
البته «تحت پوشش قرار گرفتن» الزاماً به معنای دریافت مستمری ماهانه نیست. ممکن است فرد پس از تشکیل پرونده، بر اساس شرایط خود از خدماتی مانند کمکهزینه معیشتی، خدمات درمانی، توانبخشی، مسکن، اشتغال، آموزش، مشاوره یا سایر حمایتها بهرهمند شود.
بخش اول: تحت پوشش قرار گرفتن سازمان بهزیستی
۱. چه افرادی میتوانند متقاضی حمایت بهزیستی باشند؟
بهزیستی گروههای مختلفی را تحت حمایت و خدمات خود قرار میدهد. مهمترین گروهها عبارتاند از:
الف) افراد دارای معلولیت
افرادی که دارای معلولیت جسمی، حرکتی، ذهنی، بینایی، شنوایی، گفتاری یا برخی اختلالات و شرایط مورد تأیید سازمان باشند، میتوانند برای تشکیل پرونده اقدام کنند.
تشخیص نوع و شدت معلولیت صرفاً بر اساس ادعای متقاضی نیست و مدارک پزشکی و ارزیابی تخصصی و در موارد لازم کمیسیون مربوطه مورد بررسی قرار میگیرد. بهزیستی تصریح کرده است که خدمات افراد دارای معلولیت بر اساس تشخیص کمیسیون پزشکی و مدارک مربوط انجام میشود.
سازمان بهزیستی +۱
ب) زنان سرپرست خانوار
زنانی که به دلایلی مانند فوت همسر، طلاق، جدایی، عدم حضور یا عدم توانایی همسر در تأمین معاش و سایر شرایط قانونی، مسئولیت اداره خانواده را بر عهده دارند، ممکن است واجد شرایط دریافت خدمات حمایتی بهزیستی باشند.
در تشکیل پرونده، وضعیت خانوادگی، اقتصادی، تعداد فرزندان، درآمد، مسکن و نیازهای حمایتی بررسی میشود.
سازمان بهزیستی
ج) خانوادههای دارای شرایط خاص
برخی خانوادهها به دلیل وضعیت خاص خانوادگی، اجتماعی یا اقتصادی ممکن است در گروههای هدف خدمات اجتماعی بهزیستی قرار بگیرند؛ برای مثال خانوادههای دارای فرزندان چندقلو در برنامههای حمایتی خاص.
سازمان بهزیستی
د) افراد و خانوادههای دارای مشکلات اجتماعی
در حوزه سلامت اجتماعی نیز افرادی که با برخی آسیبها یا مشکلات اجتماعی مواجه هستند، ممکن است حسب مورد از خدمات تخصصی، مشاورهای و حمایتی بهزیستی استفاده کنند.
هـ) کودکان و نوجوانان نیازمند حمایت
کودکان فاقد سرپرست مؤثر، کودکان بدسرپرست و برخی گروههای نیازمند حمایت اجتماعی نیز از جمله گروههای هدف بهزیستی هستند؛ البته نوع حمایت آنها با پروندههای معمول معیشتی متفاوت است.
۲. آیا هر فرد کمدرآمدی حتماً تحت پوشش بهزیستی قرار میگیرد؟
خیر.
صرفاً کم بودن درآمد، بهتنهایی تضمینکننده پذیرش در بهزیستی نیست. نوع مشکل، وضعیت خانوادگی، درآمد و دارایی، توانایی تأمین هزینههای زندگی، وضعیت سلامت یا معلولیت و سایر شرایط اجتماعی فرد بررسی میشود.
بنابراین بهتر است فرد حتی اگر درباره واجد شرایط بودن خود مطمئن نیست، درخواست خود را ارائه کند تا مددکار و واحد مربوطه شرایط او را بررسی کنند.
۳. مراحل تشکیل پرونده در بهزیستی
بهطور کلی فرآیند میتواند شامل مراحل زیر باشد:
مرحله اول ـ مراجعه و ارائه درخواست
متقاضی به اداره بهزیستی محل سکونت یا در موارد مربوط به مراکز ارائهدهنده خدمات بهزیستی مراجعه کرده و درخواست خود را مطرح میکند.
برای برخی گروهها، امکان استفاده از خدمات مراکز «مثبت زندگی» نیز وجود دارد.
سازمان بهزیستی
مرحله دوم ـ ارائه مدارک
مدارک هویتی و مدارکی که وضعیت متقاضی را اثبات میکند ارائه میشود.
معمولاً ممکن است مدارکی مانند موارد زیر درخواست شود:
شناسنامه
کارت ملی
مدارک مربوط به اعضای خانواده
مدارک ازدواج یا طلاق
گواهی فوت همسر، در صورت وجود
مدارک مربوط به سرپرستی
مدارک پزشکی
مدارک مربوط به درآمد
مدارک محل سکونت
اجارهنامه یا سند مسکن، حسب مورد
سایر مدارکی که مددکار یا واحد تخصصی درخواست کند.
فهرست دقیق مدارک بسته به نوع پرونده متفاوت است.
مرحله سوم ـ تشکیل پرونده اولیه
اطلاعات فرد و خانواده ثبت و پرونده مددکاری تشکیل میشود.
مرحله چهارم ـ مصاحبه و ارزیابی مددکاری
مددکار اجتماعی وضعیت متقاضی را بررسی میکند؛ از جمله:
تعداد اعضای خانواده
درآمد
هزینههای زندگی
وضعیت مسکن
وضعیت اشتغال
وضعیت خانوادگی
وضعیت سلامت
مشکلات اجتماعی
نیازهای ضروری خانواده
مرحله پنجم ـ استعلام و بازدید
در صورت نیاز، ممکن است برای بررسی وضعیت واقعی زندگی فرد، بازدید از منزل یا استعلامهای لازم انجام شود. این موضوع در فرآیند تشکیل پرونده زنان سرپرست خانوار نیز مورد اشاره بهزیستی قرار گرفته است.
سازمان بهزیستی
مرحله ششم ـ ارزیابی تخصصی
اگر موضوع پرونده مربوط به معلولیت باشد، ممکن است فرد برای بررسی پزشکی و تعیین نوع و شدت معلولیت به کمیسیون مربوط ارجاع شود.
سازمان بهزیستی
مرحله هفتم ـ تصمیمگیری درباره نوع حمایت
پس از بررسی شرایط، مشخص میشود که فرد واجد چه خدماتی است.
ممکن است خدمات شامل مواردی مانند:
مستمری
کمکهزینه معیشتی
خدمات توانبخشی
کمکهزینه درمان
خدمات مشاورهای
کمکهای آموزشی
تسهیلات اشتغال
حمایت مسکن
وسایل کمکتوانبخشی
باشد.
بنابراین تشکیل پرونده با دریافت قطعی همه خدمات یکسان نیست و نوع و میزان حمایت به شرایط پرونده و ضوابط و اعتبارات موجود بستگی دارد.
بخش دوم: تحت پوشش قرار گرفتن کمیته امداد
کمیته امداد عمدتاً با هدف حمایت از خانوارها و افراد نیازمند و کمک به توانمندسازی آنان فعالیت میکند.
۱. چه افرادی میتوانند متقاضی حمایت کمیته امداد باشند؟
از جمله گروههایی که ممکن است در صورت احراز شرایط، مشمول حمایت شوند:
الف) خانوادههای نیازمند
خانوادههایی که درآمد و امکانات کافی برای تأمین نیازهای اساسی زندگی ندارند، میتوانند درخواست بررسی وضعیت خود را ارائه کنند.
ب) زنان سرپرست خانوار
زنان سرپرست خانوار از گروههای مهم جامعه هدف حمایتهای اجتماعی هستند.
ج) افراد سالمند نیازمند
سالمندانی که فاقد درآمد کافی و حمایت مؤثر خانوادگی هستند، حسب ضوابط میتوانند درخواست حمایت کنند.
د) افراد دارای بیماری یا ناتوانی
در مواردی که بیماری یا ناتوانی موجب کاهش توان اقتصادی فرد یا خانواده شده باشد، شرایط میتواند مورد بررسی قرار گیرد.
هـ) خانوادههای دارای فرزند و درآمد ناکافی
اگر خانوادهای با توجه به تعداد اعضا و شرایط اقتصادی خود قادر به تأمین هزینههای ضروری زندگی نباشد، میتواند برای بررسی وضعیت درخواست ارائه کند.
و) افراد فاقد درآمد کافی
افرادی که شغل یا درآمد پایدار ندارند و از نظر اقتصادی در وضعیت نامناسبی قرار دارند، میتوانند تقاضای بررسی و حمایت کنند.
۲. آیا بیکاری بهتنهایی موجب تحت پوشش قرار گرفتن کمیته امداد میشود؟
لزوماً خیر.
کمیته امداد وضعیت اقتصادی و خانوادگی فرد را بررسی میکند. عواملی مانند درآمد، تعداد افراد خانواده، توان اشتغال، وضعیت مسکن، بیماری، سرپرستی خانوار و سایر شرایط در تصمیمگیری مؤثر هستند.
هدف صرفاً پرداخت کمک نقدی نیست؛ کمیته امداد در کنار حمایت معیشتی، برنامههای اشتغال و خودکفایی نیز دارد. برای نمونه، این نهاد از مددجویان برای دریافت خدمات حوزه اشتغال و خودکفایی حمایت میکند.
۳. مراحل تشکیل پرونده در کمیته امداد
بهطور عمومی میتوان فرآیند را چنین بیان کرد:
مرحله اول ـ مراجعه به کمیته امداد محل سکونت
متقاضی باید به اداره کمیته امداد محل سکونت خود مراجعه و تقاضای حمایت ارائه کند.
مرحله دوم ـ ارائه مدارک
مدارک هویتی و مدارکی که وضعیت خانوادگی و اقتصادی متقاضی را مشخص کند، ارائه میشود.
ممکن است حسب مورد مدارک زیر مورد نیاز باشد:
شناسنامه
کارت ملی
مدارک اعضای خانواده
مدارک ازدواج یا طلاق
گواهی فوت همسر
مدارک مربوط به سرپرستی
مدارک پزشکی
مدارک درآمدی
مدارک مربوط به محل سکونت
اجارهنامه یا سند
مدارک مربوط به تحصیل فرزندان
سایر مدارک مورد درخواست مددکار.
مرحله سوم ـ تشکیل پرونده مددکاری
اطلاعات فرد و خانواده در پرونده ثبت میشود.
مرحله چهارم ـ بررسی اقتصادی و اجتماعی
مددکار وضعیت خانواده را بررسی میکند؛ از جمله:
تعداد اعضای خانوار
میزان درآمد
هزینههای ضروری
وضعیت اشتغال
مسکن
بیماری
داراییها و امکانات
افراد تحت تکفل
شرایط خاص خانوادگی
مرحله پنجم ـ تحقیق و بررسی میدانی
در صورت نیاز، اطلاعات ارائهشده بررسی و ممکن است بازدید یا استعلام انجام شود.
مرحله ششم ـ تعیین وضعیت حمایتی
پس از بررسی، درباره پذیرش، نوع خدمات و میزان حمایت تصمیمگیری میشود.
مرحله هفتم ـ ارائه خدمات
در صورت پذیرش، حسب شرایط ممکن است خدماتی مانند:
کمک معیشتی
مستمری
کمک درمانی
کمک تحصیلی
تسهیلات اشتغال
آموزشهای مهارتی
کمک مسکن
وام یا تسهیلات قرضالحسنه
سایر حمایتهای موردی
ارائه شود.
تفاوت مهم بهزیستی و کمیته امداد
بهصورت ساده میتوان گفت:
موضوع
بهزیستی
کمیته امداد
افراد دارای معلولیت
بسیار مهم
ممکن است حسب شرایط
زنان سرپرست خانوار
بله
بله
خانوادههای کمدرآمد
حسب شرایط
بله
سالمندان نیازمند
حسب برنامه و شرایط
بله
خدمات توانبخشی
حوزه اصلی
معمولاً حوزه اصلی نیست
حمایت اجتماعی
بله
بله
اشتغال و توانمندسازی
بله
بله
کمک معیشتی
حسب شرایط
بله
ارزیابی پزشکی معلولیت
بله
معمولاً مرجع اصلی تشخیص معلولیت نیست
بنابراین نمیتوان گفت یکی از این دو نهاد «همیشه بهتر» از دیگری است. نوع مشکل و شرایط فرد تعیین میکند که کدام نهاد مرجع مناسبتری باشد.
آیا میتوان همزمان تحت پوشش هر دو نهاد بود؟
در این زمینه نباید بدون بررسی پرونده پاسخ قطعی داد.
هر دو نهاد دارای ضوابط پذیرش و حمایت هستند و وضعیت حمایتی فرد در سامانهها و پروندههای مربوط بررسی میشود. بنابراین اگر فردی همزمان از یک نهاد حمایت دریافت میکند، بهتر است هنگام درخواست از نهاد دیگر، وضعیت واقعی خود را صادقانه اعلام کند و از مسئول مربوط درباره امکان استفاده همزمان از خدمات سؤال کند.
همچنین دریافت یک خدمت خاص از یک نهاد لزوماً به این معنی نیست که فرد از تمام خدمات نهاد دیگر محروم است؛ موضوع به نوع خدمت و مقررات مربوط بستگی دارد.
نکته بسیار مهم درباره مستمری
«تحت پوشش بودن» و «دریافت مستمری» دو مفهوم کاملاً یکسان نیستند.
ممکن است فردی پرونده حمایتی داشته باشد اما برای یک خدمت خاص شرایط لازم را نداشته باشد یا به دلیل محدودیت اعتبار، در نوبت دریافت خدمت قرار گیرد.
حتی در بهزیستی، وضعیت پرونده مددجویان میتواند برای ادامه یا قطع مستمری مجدداً بررسی شود.
سازمان بهزیستی
بنابراین هنگام مراجعه بهتر است دقیقاً سؤال شود:
«آیا درخواست من برای تشکیل پرونده حمایتی است یا درخواست مستمری؟ و در صورت پذیرش، چه خدماتی شامل حال من میشود؟»
نمونه درخواست به سازمان بهزیستی
متن زیر یک نمونه عمومی است و میتوان آن را متناسب با شرایط واقعی متقاضی تغییر داد:
بسمه تعالی. بتاریخ / /
ریاست محترم اداره بهزیستی شهرستان ...............
موضوع: درخواست تشکیل پرونده و بررسی جهت بهرهمندی از حمایتها و خدمات بهزیستی
با سلام و احترام،
اینجانب ................ فرزند ................ به شماره ملی ................ ساکن ................، شماره تماس: ...............، بدینوسیله به استحضار میرسانم با توجه به شرایط نامناسب اقتصادی، خانوادگی و اجتماعی و با عنایت به مشکلات موجود در تأمین هزینههای ضروری زندگی، تقاضای تشکیل پرونده و بررسی وضعیت اینجانب و خانوادهام را در آن اداره محترم دارم.
با توجه به شرایط موجود، خواهشمند است دستور فرمایید ضمن انجام بررسیهای مددکاری و در صورت لزوم تحقیقات و بازدید از محل سکونت، وضعیت اینجانب از نظر برخورداری از حمایتها و خدمات سازمان بهزیستی بررسی و در صورت احراز شرایط قانونی، نسبت به پذیرش و بهرهمندی از خدمات و حمایتهای مربوط اقدام شود.
مدارک و مستندات مربوط به وضعیت هویتی، خانوادگی، اقتصادی، پزشکی و محل سکونت، حسب مورد، جهت بررسی ارائه خواهد شد.
پیشاپیش از دستور و مساعدت جنابعالی سپاسگزارم.
با احترام : نام و نام خانوادگی _ امضاء
نمونه درخواست به کمیته امداد
بسمه تعالی. بتاریخ / /
ریاست محترم اداره کمیته امداد شهرستان ...............
موضوع: درخواست تشکیل پرونده و بررسی جهت تحت حمایت قرار گرفتن
با سلام و احترام،
اینجانب ................ فرزند ................ به شماره ملی ................ ساکن ................، شماره تماس : .........، با توجه به وضعیت نامناسب اقتصادی و عدم توانایی کافی در تأمین هزینههای ضروری زندگی خود و خانواده، بدینوسیله تقاضای تشکیل پرونده و بررسی وضعیت اقتصادی و خانوادگی اینجانب را تقدیم مینمایم.
با توجه به شرایط موجود و مشکلات مالی و معیشتی، خواهشمند است دستور فرمایید ضمن انجام بررسیهای لازم توسط مددکار مربوط و در صورت ضرورت انجام تحقیقات و بازدید از محل سکونت، وضعیت اینجانب از نظر شرایط حمایتی بررسی شود.
در صورت احراز شرایط و استحقاق، تقاضا دارم نسبت به پذیرش اینجانب در جامعه هدف و بهرهمندی از حمایتها و خدمات قابل ارائه، از جمله حمایت معیشتی، درمانی، اشتغال، مسکن و سایر خدمات متناسب با شرایط پرونده، اقدام مقتضی معمول فرمایید.
متعهد میشوم اطلاعات و مدارک ارائهشده صحیح بوده و هرگونه تغییر در وضعیت اقتصادی و خانوادگی خود را مطابق مقررات اعلام نمایم.
پیشاپیش از توجه و مساعدت جنابعالی سپاسگزارم.
با احترام : نام و نام خانوادگی _ امضاء
نکته: در درخواست واقعی، بهتر است مشکل اصلی با چند جمله روشن و مستند توضیح داده شود؛ مثلاً «فاقد درآمد ثابت هستم»، «سرپرست خانوار هستم»، «هزینههای درمانی سنگین دارم» یا «به علت معلولیت توان اشتغال کافی ندارم». این توضیحات میتواند به مددکار کمک کند وضعیت پرونده را دقیقتر ارزیابی کند. برای پروندههای معلولیت نیز مدارک پزشکی اهمیت ویژهای دارد.
برای اطلاعات رسمی و بهروز، میتوانید از وبگاه سازمان بهزیستی کشور استفاده کنید.
شبکه های اجتماعی :
فیسبوک :
https://Facebook.com/Wealump
اینستاگرام:
https://instagram.com/wealump
تردز:
https://www.Threads.net/wealump
ایکس(تویتر):
https://x.com/wealump
تلگرام:
https://telegram.me/Wealump
واتساپ:
https://wa.me/wealump
شماره واتساپ:
https://wa.me/989360735081
یوتوب:
https://youtube.com/@wealump
بله (اپلیکیشن ایرانی):
https://ble.im/wealump
ایتا (اپلیکیشن ایرانی):
https://eitaa.com/wealump
ایتا نامه نگاری :
https://eitaa.com/NamehNegari
اینستاگرام نامه نگاری :
https://instagram.com/namehnegari
همراه :
۰۹۳۶۰۷۳۵۰۸۱
استاد محمود خدامرادی
مقاله ای درباره طلاق و فرآیند آن، طلاق توافقی یا یکجانبه؟ کدامیک بهتر است؟